Language
Now in Minsk   The weather in Belarus

Główna Stosunki dwustronne Turystyka

Kanal Augustowski

Kanal Augustowski to unikatowa arteria wodna, która polaczyla w sobie sily twórcze przyrody i geniusz ludzki. Kanal powstal dzieki handlowi – towary z Polski postanowiono przewozic przez porty rosyjskie nad Baltykiem, w tym celu wybudowano droge wodna miedzy Wisla i Niemnem. Inicjatorem budowania zostal minister skarbu Królestwa Polskiego ksiaze Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki. Kierownictwo nad budowa objeli pulkownik Ignacy Pradzynski, general Jan Ch. Malletski de Grandwill i pulkownik Rossmann. Kanal zostal wybudowany w rekordowym terminie – projektowanie zaczeto w 1823 r., a w 1839 r. zasadnicze prace juz zostaly wykonane. Szlak zeglowny skladal sie z osmiu jezior, czesci rzeki Czarna Hancza, kilku kilometrów koryta sztucznego – jego dlugosc wynosila 101,2 km. Juz na koncu XIX wieku Kanal Augustowski zaczeli oswajac turysci.

Kanal Augustowski laczy w calosc system dróg wodnych w basenie Morza Baltyckiego od Niemiec do Litwy – dzieki kanalowi mozna odbyc swoista podróz “dookola Europy”.

Dzisiaj Kanal Augustowski plynie po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i Republiki Bialorus. Po rekonstrukcji w latach 2004-2005 dlugosc Kanalu na ziemi bialoruskiej wynosi okolo 25 km, tu znajduja sie 2 upusty i 4 sluzy, w tym jedyna na kanale czterokomorowa sluza we wsi Niemnowo.

Bialoruska czesc basenu Kanalu Augustowskiego stanowi cenny ekosystem. Tu jest duzo jezior, strumieni i blot. Lewy doplyw Niemna rzeka Czarna Hancza ma krete koryto i malownicze brzegi. Jej dlugosc na terytorium Bialorusi wynosi 35 km. W glebokich dolinach plyna rzeki Szlamica i Marycha. W ich czystej i zimnej spotkac mozna pstragi, lipnie. Do tej czesci niegdys majestatycznej Puszczy Grodzienskiej wedrownika przyciagna czyste jeziora Kawienia, Kalety, Zielenka. Obfitosc fauny zawdzieczamy Sopockinskiemu Rezerwatowi Biologicznemu i Sopockinskiemu Rezerwatowi Dziko Rosnacych Roslin Leczniczych. Czesc roslin chronionych nie wystepuje w innych regionach republiki. Tu mozna spotkac sarny europejskie, losie, jelenie, dziki, wilki, rysie, bobry, gluszce, cietrzewie i duzo innych gatunków ptaków lesnych i wodnych. Tu mozna obserwowac zapisanych w “Czerwonej Ksiedze” czarnego bociana, czerwona kanie, labedzia trebacza, szarego zurawia, sowe blotna, zimorodka, baka i inne ptactwo. W strefie Puszczy Grodzienskiej zostal reaklimatyzowany zubr bialowieski. Dorzecze Kanalu Augustowskiego jest jednym z najbardziej ekologicznie czystych miejsc nie tylko w obwodzie grodzienskim, lecz i w republice.

Okolice Kanalu Augustowskiego maja bogata historie. Zasiedlanie tego terytorium rozpoczelo sie w neolicie – przez uczonych tu odkryto kilkadziesiat stanowisk pierwotnych. Jednak przez dlugi czas ten kraj byl slabo zaludniony. Dopiero w XV w. tu powstaja nieduze osady, a pózniej dwory wielkoksiazece i posiadlosci feudalne. W 1795 r. po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej ziemi w dorzeczu Czarnej Hanczy odeszly do Prus, a w 1815 r. staly sie czescia Imperium Rosyjskiego. Brzegi Kanalu byly swiadkami dzialan wojennych podczas powstan lat 1830-1831 i 1863, a na koncu XIX w. tu rozpoczeto wzniesienie fortów i schronów ogniowych Warowni Grodzienskiej. Przy tych fortach wiosna i latem 1915 r. toczyla sie zacieta walka.

W latach 30. XX w., gdy teren Kanalu Augustowskiego nalezal do II Rzeczypospolitej, dokonano pierwszego remontu kapitalnego arterii wodnej. W 1940 r. po wlaczeniu tych obszarów do ZSSR, tu rozpoczeto budowe o wielkiej skali – wzniesiono tak zwana Linie Molotowa. Podczas zacietej walki na brzegach Kanalu w latach 1941 i 1944 bardzo uszkodzono jego sluzy i koryto, okoliczne wsie. Decyzja o odbudowaniu czesci bialoruskiej Kanalu Augustowskiego zostala podjeta w 2004 r. Dzisiaj Kanal jest calkowicie odbudowany. Rekonstukcja zostala przeprowadzona na podstawie rysunków i planów XIX w., zachowano autentyczne czesci sluz, wykorzystano metody umocnienia koryta opracowane jeszcze za czasów I.Pradzynskiego.

Region Kanalu Augustowskiego jest miejscem, w którym lacza sie granice trzech panstw – Polski, Bialorusi i Litwy. W ciagu stuleci ta ziemia byla miejscem spotkan kilku narodów, co uwarunkowalo pojawienie sie unikatowych tradycji kulturowych i mialo wplyw na jezyk, zwyczaje, tozsamosc ludnosci lokalnej. Bliskosc granicy powstrzymywala migracje, i w basenie Kanalu zachowano oryginalne, czasem archaiczne cechy w jezyku i ukladzie zycia. Swój slad na tej ziemi zostawili nie tylko Bialorusini, Polacy, Litwini, lecz równiez Zydzi, Tatarzy, Szwedzi, Niemcy, Rosjanie, Wlosi i wiele innych narodów.

Kanal Augustowski jest wspanialym miejscem do wypoczynku. Juz sto lat temu przyciagal milosników turyzmu wodnego. Dzisiaj jego powolne wody i malownicze brzegi nadal wabia tych, którzy pragna obcowania z natura, a zabytki, unikatowa kultura regionu wzbogaca o nowe wrazenia i na dlugo pozostana w pamieci gosci Kanalu Augustowskiego.

Przy budownictwie sluz Kanalu Augustowskiego byly stosowane wspólczesne i nadzwyczaj trwale technologie tamtych czasów. Do scian komór sluzowych wykorzystano kamienie polne i cegle, a te czesci, które najbardziej sa poddawane niszczacej sile wody, oblicowano ciosanym piaskowcem albo granitem. Dno komór sluzowych w zaleznosci od gruntu obkladano debowymi deszczulkami lub betonowano. Szeroko wykorzystano drewniane pale, faszyne do umocnienia brzegów.

Wrota sluzowe zostaly zrobione z debowych belek i okute wstazkami zelaza. Zapelnienie sluz i spuszczanie wody odbywalo sie przez otwory we wrotach przymknietych specjalnymi zastawkami.

Domy dozorców. Pierwotnie domy administaracji Kanalu budowano z drewna, lecz wiekszosc z nich zostala zniszczona podczas I wojny swiatowej. Na poczatku XX w. w Niemnowie, Dabrówce i Kurkulu wybudowano w stylu retrospektywnoruskim domy murowane, które zachowaly sie do dzis.

Palac Wollowiczów w Swiacku. W 1779 r. na zlecenie Antoniego Wollowicza w Swiacku wedlug projektu architekta glównego Wielkiego Ksiestwa Litewskiego Giuseppe Sacco zostal wzniesiony palac murowany z dwiema oficynami bocznymi i zalozono park krajobrazowy z systemem sztucznych zbiorników wodnych. Na poczatku XIX w. do kompleksu palacowo-parkowego wlaczono kaplice w stylu neogotyckim i budowle gospodarcze. Czesc centralna palacu to monumentalny dwukondygnacyjny budynek z wysokim mansardowym dachem, laczy w sobie cechy baroku i klasycyzmu. Zachowane czesciowo elementy wystroju wykonane w stylu klasycyzmu wedlug szkiców G.Sacco przez malarzy A.Smuglewicza, T.Mankowskiego oraz Wlocha Tambora. W parku krajobrazowym na 12 ha rosna glównie miejscowe gatunki drzew – jesion, klon, lipa. W czesci poludniowej jest nieduze wzgórze do obserwacji okolic – Belweder. W systemie wodnym sa jeziora sztuczne o powierzchni 3 ha, kanaly, odnogi. Na brzegu centralnego jeziora na poczatku XIX w. zbudowano kaplice w stylu neogotyckim. W kaplicy znajduja sie krypty. Swiack Wollowiczów jest jedna z najlepiej zachowanych rezydencji magnackich na Bialorusi.

Dwór Swiack Górskich lezy na wschodnim skraju wsi Radziwilki.

Pierwszy park w tym miejscu zostal zalozony w XVII w. przez mnichów kamedulów z Wigr. W 1820 r. posiadlosc przeszla do Górskich, którzy gospodorowali tu do 1939 r.

Dwukondygnacyjny dom murowany zostal wybudowany w 1828 r. przez Józefa Górskiego. Dom z dachem dwuspadowym mial uklad korytarzowy. W 1974 r. do poludniowego skrzydla budynku dobudowano pietrowa ceglana przybudówke, która istotnie zmienila wyglad domu. Najbardziej interesujacy jest park siedziby. Lacza w siobie resztki dwóch alej liczacych ponad sto lat drzew lisciastych i iglastych, kaskade z piecu stawów. Na poczatku jednej z alej rosnie drzewo unikatowe – lipa z dwoma pniami. Siedziba Górskich od polowy XIX w. rozwijala sie jako przodujaca dla swoich czasów gospodarstwo rolnicze. Zabudowania gospodarcze zespolu prawie calkiem sie zachowaly. Sa to sa stajnie, piwnice, chlodziarnia, domki sluzby, oficyna, zaklad produkcji krochmalu i dwa domy mieszkaniowe dla pracowników.

Kosciól sw. Józafata Kuncewicza polozony na terenie Teolina, dawnego przedmiescia Sopockin, zostal zalozony z funduszu Antoniego Wollowicza w 1789 r. i nazwany na czesc zony Wollowicza Teofilii. Równiez zostala zalozona Teolinska Parafia Katolicka.

Parafia katolicka zostala zlikwidowana w 1875 r., a kosciól przekazano cerkwi prawoslawnej i zalozono prawoslawny klasztor zenski. Z tamtych czasów pozostal budynek szkoly niedzielnej, kilka grobów na dziedzincu oraz wrota kute do kosciola i do miejskiego cmentarza. W 1915 r. gdy zblizal sie front, klasztor ewakuowano. Kosciól ponownie otwarto na poczatku lat 20. XX w.

W czasie II wojny swiatowej pozar zniszczyl dach i znaczna czesc wystroju wewnetrznego, lecz juz w 1945 r. kosciól odbudowano. W 1989 r. na budynku kosciola zostaly nadbudowane dwie wieze, które zmienily kompozycje swiatyni i jej styl.

Swiatynia stanowi jednonawowa, jednoapsydowa bazylike. Apsyda o prostych katach nie jest charakterystyczna dla kosciolów katolickich takiego typu. Wewnetrzny wystrój pochodzi z XX w.

W starej czesci cmentarza na niewysokim wzgórzu w latach 1858 i 1873 P.Górski ufundowal dwie kaplice grobowce. Kaplica grobowiec Julii Dziekonskiej zmarlej w 1858 r. to zwarta budowla na planie prostokata pokryta dwuspadowym dachem, zwienczona kwadratowa sygnaturka. Wejscie i nisza nad nim oraz boczne otwory okienne ostrolukowe. Sciany ozdobiono druza i resztkami potluczonego szkla barwnego. Druga kaplica zostala wzniesiona w 1873 r. ku czci pochowanego tu Józefa Górskiego. To jest budowla na planie prostokata pokryta dwuspadowym dachem, nad wejsciem umieszczono rzezbe “Krucyfiks”.

Na placu glównym Sopockin jest mogila zbiorowa zolnierzy radzieckich i ofiar faszyzmu. Spoczywaja w niej prochy ponad 100 poleglych. Tu w latach 90. XX w. i na poczatku 2000 r. przeniesiono prochy zolnierzy wojsk granicznych z Usowa, Golowienicz, Dorguni, jak równiez zolnierzy radzieckich z innych miejsc.

Mogila powstanców 1863 r. na wzgórzu zwanym Lisia Góra znajduje sie na odleglosci 1 kilometra od granicy z Litwa obok wsi Kadysz. Oddzial powstanców na czele z mieszkancem miejscowym Muczynskim w okolicach wsi Kadysz stoczyl walke z wojskiem carskim. W tej walce zginelo 12 powstanców. Mogila zachowala sie z czasów powstania.

Tablica pamiatkowa radzieckich zolnierzy wojsk granicznych we wsi Sonicze.

22 czerwca 1941 r. na lewym brzegu Kanalu obok drogi na Sejny zolnierze wojsk granicznych 2. straznicy i komendatury granicznej 86. Odzialu Augustowskiego weszla do nierównej walki z faszystami. W Soniczach dla uczczenia ich czynu bohaterskiego postawiono znak upamietniajacy.

Budowle fortyfikacyjne 68. Grodzienskiego Rejonu Umocnionego.

Na prawym brzegu Kanalu Augustowskiego miedzy wsiami Sonicze i Tartak blisko wsi Nowiki sa betonowe schrony ogniowe wybudowane w latach 1940-1941. To dwukondygnacyjne budowle betonowe z otworami strzelniczymi, grubosc ich scian wynosi prawie metr. W pierwszych dniach wojny ugrupowania garnizonowe betonowych schronów ogniowych stawialy zaciety opór wojskom faszystowskim. Na betonowym schronie ogniowym blisko wsi Sonicze umieszczono znak pamiatkowy na czesc zolnierzy i oficerów 9. batalionu strzelców i artylerii 68. Grodzienskiego Rejonu Umocnionego.

Wedlug dawnej tradycji sa stawiane krzyze pamiatkowe, które sie zachowaly do dzis. W kazdej wsi jest kilka krzyzy umieszczonych na skrzyzowaniach, obok dróg, odznaczano przez nie miejsca, w których odbywaly sie pamietne dla mieszkanców wydarzenia.

Trzy krzyze na czesc powstanców 1863 r. postawiono we wsi Osoczniki na zachód od drogi do Sopockin. Jak glosi podanie w okolicach wsi powieszono pieciu powstanców, których nazwiska sa nieznane. Dwumetrowe krzyze kamienne zostaly postawione przez mieszkanców w latach 1913, 1916 i 1918.

Fort we wsi Naumowicze. Jest najlepiej zachowana budowla fortyfikacyjna Warowni Grodzienskiej. W latach 1939-1941 fort zostal wlaczony do Grodzienskiego Rejonu Umocnionego. Fort jest usytuowany na zachodniej stronie trasy Grodno–Sopockin blisko wsi Naumowicze. Budowla monumentalna z dzikiego kamienia i betonu ma nadziemne i podziemne kondygnacje, komore do przechowywania amunicji.

Fasada centralna fortu ma dlugosc 150 m, grubosc scian wynosi 1,5-2 m. Ruiny takich samych fortów sa we wsiach Zagorany i Ulkowce.

Pomniki ofiar faszyzmu. Okolice fortów staly sie miejscem masowej zaglady zakladników w czasach okupacji faszystowskiej. W latach 1941-1943 tu rozstrzelano ponad trzy tysiace osób – mieszkanców Grodna i wsi okolicznych, zakladników ze wschodnich regionów Polski. Dla uczczenia pamieci poleglych ziomków na wzgórzu obok fortu postawiono figure Matki Bolejacej.

W 1990 r. ku pamieci o rozstrzelanych mieszkanców m. Lipsk ich ziomkowie obok fortu na pagórku postawili krzyz i plyte z czarnego marmuru. Na plycie umieszczono imiona poleglych przy forcie mieszkanców.

Pomnik zolnierzy wojsk granicznych wzniesiono na miejscu bylej straznicy granicznej na pólnocno-wschodnim skraju wsi Golowienczyce. Upamietnia on zolnierzy wojsk granicznych straznicy ¹ 1 pod przewodnictwem starszego lejtnanta A.W. Siwaczowa, którzy 22.06.1941 r. powstrzymywali napór wojsk niemiecko-faszystowskich w ciagu 11 godzin.

Muzeum W.Usowa. Pomnik zolnierzy wojsk granicznych straznicy W.Usowa. Na terenie straznicy imienia Bohatera Zwiazku Radzieckiego lejtnanta W.Usowa znajduje sie figura zolnierza na kwadratowym postamencie postawiona dla uczczenia pamieci zolnierzy wojsk granicznych 3. straznicy. 22 czerwca 1941 r. w ciagu kilku godzin odpierali atak faszystów. W budynku straznicy miesci sie muzeum, którego ekspozycja przedstawia historie straznicy wojsk granicznych w czasach radzieckich, opowiada o czynie bohaterskim w czasach wojny i o dniu dzisiejszym straznicy. W muzeum sa organizowane wycieczki dla turystów.

Dwór Biale Blota – zespól krajoobrazowy-regularny zalozony w drugiej polowie XIX w. blisko rzeki Bielica. Dom dwukondygnacyjny pobudowano w stylu drewnianego dworu szlacheckiego XVIII w. Jest usytuowany na tarasie prawobrzeznym, stad otwiera sie ladny widok na park i ogród. Za domem park przecina strumien Bielica. Od strony wschodniej jest aleja lipowa. Park stosunkowo dobrze sie zachowal. W dworze miesci sie biblioteka miejska.

W dorzeczu Kanalu Augustowskiego jest ponad sto objektów, które budza zainteresowanie milosników historii i kultury ludowej. Wlasnie to razem z bogactwem przyrody kraju stanowi przedmiot wycieczek: pieszych, autokarowych, rowerowych, wodnych i narciarskich, które sa w ofercie firm turystycznych Grodna.

Sa wsród nich miedzy innymi:

“Podróz na Czarna Hancze” (autokarowa i piesza),

“Fortyfikacje Linii Molotowa” (piesza),

“Wzdluz Marychy i Szlamicy” (wodna i piesza),

“Drogami dni ognia”(autokarowa ze zwiedzaniem straznicy),

“Kraj trzech kultur” (autokarowa i rowerowa) i wiele innych.

Kanal Augustowski

Augustów, Grodno, rz. Niemen, Polska, Litwa

Kurzyniec, Wolkuszek, Lesnaja, Usowo, Rynkowce, Dabrówka, Czortek, Sonicze, Pieszczany, Radziwilki, Kurkul, Niemnowo, Dmisiewicze

rz. Wolkuszanka, Kanal Augustowski, rz. Niemen

Sluza Kurzyniec zostala zbudowana w latach 1827-1828 usytuowana na osiemdziesiatym drugim kilometrze Kanalu. Jest sluza w pasie granicznym miedzy Republika Bialorus i Rzeczapospolita Polska. To jest sluza jednokomorowa, spadek wody wynosi 220 cm.

Sluza Wolkuszek usytuowana na osiemdziesiatym piatym kilometrze Kanalu. To jest sluza jednokomorowa, zbudowana w latach 1827-1828. Obok sluzy jest jaz. Spadek wody wynosi 433 cm.

Sluza Dabrówka usytuowana na dziewiecdziesiatym drugim kilometrze Kanalu, zbudowana w latach 1828-1829. Spadek wody w tej sluzie dwukomorowej wynosi 310 cm. Do zespolu budowli hydrotechnicznej jest wlaczony upust.

Sluza Kurkul usytuowana na setnym kilometrze Kanalu na odleglosci 1,5 kilometra od sluzy Niemnowo. Jaz byl rekonstruowany w 1935 r., a w 1988 r. dozorca Kanalu z dziada pradziada Jan Zarzecki i Tadeusz Urbanek odbudowali jego.

Sluza Niemnowo usytuowana na sto pierwszym kilometrze jest ostatnia sluza Kanalu. Pierwotnie byla to sluza trzykomorowa, obecnie czterokomorowa. Spadek wody w tej sluzie wynosi 980 cm.